Putin sẽ đáp trả Thổ Nhĩ Kỳ như thế nào?

Quan hệ giữa Moscow và Ankara đang căng thẳng cao độ sau khi các phi cơ Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi máy bay chiến đấu Nga ở biên giới Syria ngày 24/11.

Theo nhà báo Roland Oliphant của hãng tin Anh The Telegraph ở Moscow, vụ việc là tổn thất nghiêm trọng đầu tiên mà phía Nga phải gánh chịu từ khi bắt đầu chiến dịch oanh kích ở Syria gần 2 tháng trước.

Đó là một giây phút đau thương đối với các phi công, gia đình và đồng đội của họ trên mặt đất.

Tổng thống Nga Vladmir Putin

Nhưng theo ông Oliphant, đối với vị tổng tư lệnh Nga, đây không phải là một sự kiện gây sốc bởi chắc chắn khi điều động các chiến đấu cơ, đặc biệt là thực hiện một chiến dịch trên không, thì nhiều chuyện có thể diễn ra không như ý muốn. Vì vậy, phía Nga hẳn đã phải có một kế hoạch đề phòng sự bất ngờ cho những tình huống tương tự.

Nhà báo Telegraph nhận định, sự trả đũa quân sự từ phía Nga là gần như không thể. Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên NATO, và việc bắn hạ các chiến đấu cơ của nước này sẽ có nguy cơ khơi mào chiến tranh thế giới lần 3.

Thay vào đó, theo ông Oliphant, thế giới có thể sẽ chứng kiến Nga không kích các nhóm mà Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ trên thực địa - có thể cả tổ chức người Turk mà Ankara đã khuyến cáo Moscow nên tránh xa.

Báo VOX trích dẫn bình luận của Giáo sư Mark Galeotti thuộc Trung tâm Các vấn đề Toàn cầu của Đại học New York cho rằng, Nga có thể công kích NATO, như đã từng làm trước kia, nhưng sẽ bàn bạc một số vấn đề sâu hơn, quan trọng hơn trong quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ và cuộc "phiêu lưu" quân sự của Nga ở Syria.

Theo giáo sư Galeotti, trước tiên là lỗi của phi công vì họ đã lượn sát biên giới và cũng có thể vô tình bay lạc. Bên cạnh đó, vì Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên NATO nên Nga có thể chỉ thể hiện sức mạnh ngoại giao - chính trị bằng ngôn từ.

Hình ảnh máy bay Nga bị Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi ở biên giới Syria. (Ảnh: EPA)

Rob Garver, cây viết trên tạp chí Fiscal Times, nhận định vụ việc sẽ đặt Putin vào một tình thế rất nhạy cảm. Một phần uy tín của Tổng thống Nga ở trong nước là nhờ việc ông phóng chiếu sức mạnh của Nga ra thế giới, nên dường như Ankara sẽ khó tránh khỏi một sự đáp trả nào đó của Moscow.

Nếu Putin chọn phản ứng bằng vũ lực thì chính ông sẽ bị đẩy vào một cuộc xung đột trực tiếp với một nước NATO, khối có hiệp ước quốc phòng chung yêu cầu các thành viên trợ giúp bất kỳ nước đơn lẻ nào trong khối bị tấn công.

Thổ Nhĩ Kỳ đã triệu tập một cuộc họp khẩn của NATO ngay tối ngày 24/11, sau vụ bắn máy bay Nga.
Theo ông Rob Garver, khi có thông tin đầu tiên về sự việc, phát ngôn viên Điện Kremlin đã phản ứng rất thận trọng: "Chúng ta phải kiên nhẫn. Đây là một vụ việc nghiêm trọng, nhưng một lần nữa, nếu không có đầy đủ thông tin thì khó có thể nói bất cứ điều gì...".

Tuy nhiên, không lâu sau Tổng thống Putin - người đang gặp gỡ Quốc vương Jordan ở thành phố nghỉ dưỡng Sochi - đã thẳng thừng gọi đó là một tội ác.

"Sự kiện bi thảm này sẽ để lại những hậu quả nghiêm trọng cho các mối quan hệ Nga - Thổ Nhĩ Kỳ. Chúng tôi đã luôn coi Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ là một láng giềng thân thiết mà còn là một nước bạn bè. Tôi không biết ai hưởng lợi từ những gì xảy ra hôm nay, nhưng không phải chúng tôi", truyền thông Nga trích dẫn tuyên bố của ông Putin.

Tuy nhiên theo Giáo sư Mark Galeotti, mặc dù Tổng thống Putin tuyên bố Thổ Nhĩ Kỹ phải "những hậu quả nghiêm trọng" nhưng rất khó đoán định phản ứng cụ thể của ông là gì.

Trên thực tế, các máy bay của Nga đã hoạt động nhiều ngày qua ở vùng biên giới giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, gây căng thẳng giữa Mocsow và chính phủ của Tổng thống Recep Tayyip Erdogan. Nga ủng hộ chính quyền Bashar al-Assad và tấn công nhiều điểm sát biên giới Thổ Nhĩ Kỳ. Bên cạnh đó, chiến đấu cơ Nga nhiều lần vi phạm không phận Thổ Nhĩ Kỳ. Có lần, Nga đã phải chính thức xin lỗi, giải thích do lỗi của phi công.

Trong bối cảnh này, giáo sư Galeotti cho rằng, thế giới nhiều khả năng sẽ chỉ chứng kiến một hành động nào đó mang tính biểu tượng của Nga, có thể là cấm các hãng hàng không Thổ Nhĩ Kỳ đáp xuống các sân bay của Nga, phản đối với đại sứ Thổ Nhĩ Kỳ hoặc áp một kiểu cấm vận kinh tế nào đó.

Khinh hạm Nga phóng tên lửa hành trình trên Bạch Hải

Trong cuộc tập trận bắn đạn thật, khinh hạm Đô đốc Gorshkov thế hệ mới của Nga đã phóng tên lửa hành trình trúng các mục tiêu trên biển và trên bờ biển.

Khinh hạm Đô đốc Gorshkov

Phát ngôn viên Hạm đội phương Bắc của Nga Vadim Serga ngày 25/11 cho biết thông tin này. Theo ông Serga, "cuộc tập trận bắn đạn thật với nhiều loại tên lửa hành trình khác nhau đã được tiến hành như một phần trong giai đoạn kết thúc các cuộc thử nghiệm phương tiện kỹ thuật và vũ khí".

Trong diễn biến khác, Bộ Quốc phòng Nga ngày 25/11 cho biết sẽ tăng cường các dự án nhằm tạo cơ sở hạ tầng quân sự hiện đại trên quần đảo Kurin và ở Bắc Cực. Phát biểu tại một cuộc họp của Bộ Quốc phòng Nga, Bộ trưởng Quốc phòng Sergey Shoigu xác nhận: "Tình hình địa chính trị và kinh tế hiện nay đã thúc đẩy kế hoạch xây dựng các cơ sở của Bộ Quốc phòng. Những khoản phân bổ ngân sách cho năm nay đã được phân phối lại để xây dựng các cơ sở đặc biệt quan trọng".

Đặc biệt, Nga có các kế hoạch xây sân bay mới Burevestnik trên đảo Iturup phục vụ vận tải hàng không và quân sự. Bên cạnh đó, Nga sẽ xây dựng các đồn đóng quân và hiện đại hóa hạ tầng cơ sở quân sự cho sư đoàn súng máy và pháo binh trên đảo Iturup và đảo Kunashir (cũng thuộc chuỗi đảo Kuril).

Công trình quân sự trên quần đảo Kuril sẽ được Bộ Quốc phòng giám sát hàng tuần trong các cuộc họp trực tuyến tại Trung tâm kiểm soát quốc phòng.

Ngoài ra, Bộ Quốc phòng cũng tăng cường hoạt động ở Bắc Cực - nơi các nhóm quân đội đã được thành lập ở các quần đảo Novaya Zemlya, Franz Joseph Land, New Siberian, đảo Wrangel và đảo Cape Schmidt.

Tìm kiếm liên minh chống IS: Bài toán khó với Pháp!

Cụm từ “liên minh”  được lặp lại với tần suất cao trên hầu khắp báo chí Pháp ngày 25/11. Nhưng liệu một liên minh thế giới chống IS như mong muốn của Tổng thống Pháp François Hollande có ra đời được không?

Tổng thống Pháp Francois Hollande gặp Tổng thống Mỹ Barack Obama tại Phòng bầu dục, Nhà trắng, hôm 24/11. (Ảnh: AFP)

Các báo Pháp tập trung đưa đậm thông tin về cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo IS giữa lúc Tổng thống Pháp trong tuần này ngược xuôi gặp gỡ các lãnh đạo nhiều nước từ Anh, Mỹ, Đức, Ý và ngày 26/11 bay sang Nga, nhằm thiết lập một liên minh rộng lớn tiêu diệt IS.

Câu hỏi chung về "liên minh" càng tăng độ nóng sau vụ Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ chiến đấu cơ của Nga hôm 24/11 với lý do “xâm phạm không phận” Thổ.

Về vụ này, tờ Le Figaro nêu rõ quan điểm qua tựa đề bài viết “Thổ Nhĩ Kỳ đang phá hoại liên minh chống IS” trên trang nhất và phân tích: “Liên minh lớn chống IS mà ông François Hollande muốn thiết lập không làm hài lòng hết thảy mọi người. Liên minh chưa hình thành đó đã bị một đòn đánh mạnh vào sườn, cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, bởi sự cố (vụ 24/11) vừa xảy ra. Mức độ nghiêm trọng của vụ này kéo theo nguy cơ leo thang căng thẳng thực sự giữa hai tác nhân chủ chốt của cuộc xung đột, nhưng (hai bên) lại có chiến lược và lợi ích đối lập nhau về cơ bản”.

“Với những đồng minh như vậy, nước Pháp sẽ còn nhiều khó khăn” - Le Figaro nhấn mạnh.
Vụ Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ chiến đấu cơ của Nga, theo các nhà phân tích, cho thấy dường như cả hai nước đều có mối quan tâm riêng lớn hơn là tiêu diệt lực lượng thánh chiến IS. Bên này thì muốn bảo vệ chế độ của Tổng thống Syria al-Assad đến cùng, bên kia thì muốn nhân danh chống khủng bố để tiêu diệt lực lượng đối lập Kurdistan.

Tương tự, tờ Libération đặt câu hỏi: “Ai là đồng minh (thực sự) của chúng ta?” sau đó lên danh sách kèm phân tích các đồng minh có thể cùng với Pháp chống IS.

Theo đó, Hoa Kỳ có đủ tiềm lực quân sự cần thiết cho các chiến dịch tấn công IS ở Iraq và Syria, nhưng lại chỉ là "một đồng minh mờ nhạt". Nga là đồng minh bị cô lập. Mặc dù cuộc can thiệp vào Syria từ cuối tháng 9 đã giúp Nga trở lại vị thế nổi bật trên trường quốc tế, nhưng Tổng thống Putin vẫn chưa thoát hẳn khỏi thế bị bao vây vì lập trường bảo vệ ông al-Assad…

Ván bài Trung Cận Đông càng trở nên phức tạp khi ông Putin, hôm Chủ nhật (22/11) vừa qua trong cuộc gặp với lãnh tụ tối cao Iran - Giáo chủ Khamenei, vẫn tuyên bố không chấp nhận bên ngoài áp đặt kịch bản chuyển tiếp chính trị tại Syria, tức là không nhượng bộ để phương Tây loại bỏ ông al-Assad.

Chuyển qua các đồng minh trong khu vực, theo nhận định của tờ Libération, Thổ Nhĩ Kỳ, Ả rập Xê út, Iran và các nước vùng Vịnh khác, tất cả đều có vẻ hăng hái nhảy vào cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo IS. Nhưng xem ra mỗi bên đều có lý do can dự vào cuộc chiến rất khác nhau, mà chủ yếu vẫn là “mượn gió bẻ măng” (?)

Cuối cùng là lực lượng tại chỗ. Libération đặt giả thuyết: nếu các nước đổ quân trên bộ vào Syria để tấn công IS, thì khi đó họ phải dựa vào các nhóm vũ trang trên chiến trường. Đó có thể là quân đội của chế độ Damascus, lực lượng Kurdistan, các nhóm nổi dậy chống ông al - Assad hoặc thậm chí cả lực lượng dân quân Hồi giáo Shia.

Theo phân tích của tờ báo, tất cả đều chỉ là những nhóm hỗn quân, mục đích chính vẫn chỉ là chống lẫn nhau mà thôi.

Pháp kéo dài chiến dịch không kích tại Syria sau vụ khủng bố đẫm máu

Pháp sẽ kéo dài chiến dịch không kích phiến quân Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) tại Syria sau vụ tấn công khủng bố đẫm máu tại Paris mà IS nhận trách nhiệm mới đây.

Tổng thống Pháp Francois Hollande và Thủ tướng Đức Angela Merkel trong cuộc họp báo tại Paris ngày 25/11 (Ảnh: AP)

Với 325 phiếu thuận, 0 phiếu chống và 21 phiếu trắng, Thượng viện Pháp ngày 25/11 đã thông qua quyết định gia hạn chiến dịch không kích IS ở Syria. Trước đó, Hạ viện Pháp cũng thông qua kế hoạch gia hạn với 515 phiếu thuận, 4 phiếu chống.

Như vậy, chiến dịch không kích của Pháp sẽ kéo dài ra sau tháng 1/2016. Quyết định gia hạn được đưa ra sau khi IS tuyên bố nhận trách nhiệm vụ tấn công khủng bố hôm 13/11 ở Paris, khiến 130 người thiệt mạng và hàng trăm người khác bị thương.

Chiến đấu cơ của Pháp đã tham gia vào liên minh do Mỹ đứng đầu nhằm chống IS ở Iraq vào năm 2014 và tiếp tục mở rộng chiến dịch không kích các mục tiêu IS ở Syria vào tháng 8 năm nay. Tổng thống Pháp Francois Hollande cho rằng các mối đe dọa đối với lợi ích của nước Pháp bắt nguồn từ tổ chức IS ở Syria.

Biểu quyết gia hạn chiến dịch không kích của Quốc hội Pháp diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Pháp Hollande và Thủ tướng Đức Angela Merkel vừa có cuộc thảo luận về cách đối phó với IS - lực lượng đang bành trướng từ Syria sang châu Âu và Bắc Phi. Bà Merkel tuyên bố, Đức sẵn sàng hành động hơn nữa trong cuộc chiến chống lại IS.

Trong một diễn biến liên quan khác, Pháp đã siết chặt an ninh kể từ sau vụ tấn công khủng bố 13/11. Các biện pháp an ninh khẩn cấp cũng được áp dụng trước thềm hội nghị của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu tổ chức tại Paris vào đầu tuần tới.

Bộ trưởng Nội vụ Pháp Bernard Cazeneuve hôm qua cho hay, các biện pháp an ninh cho hội nghị gồm có hạn chế giao thông, kiểm soát biên giới, triển khai thêm lực lượng cảnh sát, binh sỹ. Ông Cazeneuve cho biết, sẽ có 120.000 cảnh sát, binh sỹ được triển khai trên khắp nước Pháp để đảm bảo an ninh.

Nguồn gốc căng thẳng âm ỉ trong quan hệ Nga - Thổ

Việc Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ chiếc máy bay ném bom Su-24 của Nga hôm 24/11 làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ hai nước vốn có phần gay gắt với nhau từ trước.

Vụ việc cũng đánh dấu xung đột trực tiếp đầu tiên của một quốc gia thành viên NATO và lực lượng vũ trang Nga kể từ khi Tổng thống Vladimir Putin triển khai chiến dịch không kích IS vào cuối tháng 9 tại Syria. Trước đó NATO đã không ít lần cảnh cáo và ngăn chặn nhóm máy bay Nga trên vùng viển Baltic.

Liệu việc bắn hạ chiến đấu cơ Nga có phải là hành động quá tay của Thổ Nhĩ Kỳ?

Hành động của Thổ Nhĩ Kỳ là quá tay?

Chính quyền Ankara trong một bức thư gửi tới Hội đồng bảo an Liên hợp quốc ngày 25/11 đề cập đến việc điều chiến đấu cơ F-16 bắn hạ một máy bay ném bom (không ghi rõ của quốc gia nào) với cáo buộc xâm phạm không phận Thổ Nhĩ Kỳ. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Nga cung cấp bằng chứng khẳng định cường kích Su-24 chỉ bay trên bầu trời Syria. Thậm chí ngay cả với tấm bản đồ phía Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp, có thể thấy phần lãnh thổ mà nước này vạch ra phân định ranh giới chỉ là một mỏm đất nhỏ nhô ra, chỉ mất vài giây để máy bay có thể lấn sang.

Có thể nói Thổ Nhĩ Kỳ và Nga luôn ở hai đầu tuyến chiến trong cuộc chiến chống khủng bố tại Syria. Trong khi Thổ Nhĩ Kỳ muốn lật đổ chế độ của Tổng thống Bashar al-Assad thì Nga lại công khai mở chiến dịch tiêu diệt tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại Syria và ủng hộ ông Assad nắm quyền. Vậy vụ việc bắn máy bay lần này của Thổ Nhĩ Kỳ có phải là một hành động quá tay hay chỉ là cơ hội để truyền tải thông điệp thẳng thừng tới Nga?

Ankara đã nhiều lần bày tỏ quan ngại và cáo buộc những đợt tấn công bằng bom của Nga tại Syria nhằm vào người Turkmen (tộc người thiểu số dòng Sunni - lực lượng kịch liệt phản đối chính phủ của ông Assad). Thậm chí Thổ Nhĩ Kỳ cuối tuần trước còn triệu Đại sứ Nga tới để giải thích về đợt dội bom liên tiếp của Nga lên các làng của người Turkmen dọc biên giới Syria-Thổ Nhĩ Kỳ. Thủ tướng Ahmet Davutoğlu lên tiếng bày tỏ Ankara yêu cầu quân đội nước Nga chấm dứt ngay các hoạt động quân sự dọc biên giới. “Chúng tôi nhận thấy các hoạt động không kích của Nga tại khu vực có người Turkmen đang đe dọa cuộc sống tính mạng của họ”, Bộ ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ cho biết. Theo nước này, lực lượng quân sự Nga thay vì tập trung vào một mục tiêu duy nhất là IS lại chỉ liên tục tấn công vào các nhóm nổi dậy chống chính quyền Syria.

Cùng lúc đó, nước này cũng dự định sẽ thiết lập một vùng đệm an toàn tại tây bắc Syria – nơi mà cộng đồng tộc người Turkmen sinh sống – nhằm ngăn chặn sự bành trướng lãnh thổ của dân tộc thiểu số Kurd có liên quan tới phiến quân Đảng Công nhân người Kurd PKK.

Phần mỏm đất Thổ Nhì Kỳ cáo buộc Nga xâm phạm không phận.

Xung đột lâu đời
Sự đối đầu giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ hình thành rõ nét nhất bắt đầu từ thế kỷ 16 với sự nổi lên của hai đế chế hùng mạnh. Nga tự coi mình là Rome thứ Ba sau sự sụp đổ của thành Constantinopolis - kinh đô của Đế Đế chế La Mã rộng lớn Byzantium - trước cuộc vây hãm bởi Đế chế Ottoman (Thổ Nhĩ Kỳ sau này). Cùng lúc, nhà nước Ottoman liên tiếp mở rộng ảnh hưởng của người Thổ tại Trung Đông và vùng Balkans – nơi chủ yếu cộng đồng dân tộc Slav Nga sinh sống.

Lẽ dĩ nhiên cạnh tranh giành lợi ích quốc gia từ hai bên đã tạo nên mâu thuẫn xung đột. Được biết đến nhiều nhất có lẽ là cuộc chiến tranh Crimea (1853-1856) khi liên minh Thổ Nhĩ Kỳ, Anh và Pháp hợp sức chống đế quốc Nga. Một trong những lý do gây ra cuộc chiến là việc chính phủ Nga hoàng bảo hộ cho các thần dân Chính Thống giáo nằm dưới ách thống trị của Đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ.

Chiến tranh thế giới thứ nhất đã dẫn đến sự sụp đổ của đế chế Nga và Thổ Nhĩ Kỳ lúc bấy giờ, gây ra chuyển biến chính trị lớn ở cả hai nước. Lúc đầu, mối quan hệ giữa chính quyền Xô Viết và Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ dưới quyền cai trị của Tổng thống Mustafa Kemal được cải thiện. Song chính Công ước Montreux về chế độ các eo biển 1936 lại một lần nữa khiến hai nước căng thẳng khi Thổ Nhĩ Kỳ quy định việc di chuyển tàu hải quân của các nước không giáp với Biển Đen qua hai eo biển Bosporus và Dardanelles.

Trong thế chiến thứ II, khi Liên bang Xô Viết phải chịu mũi dùi công kích dữ dội từ phe phát xít, Thổ Nhĩ Kỳ lại tỏ thái độ trung lập. Thậm chí nước này còn cho tàu chiến của Đức đi qua eo biển, điều đã làm cho chính quyền Moskva thực sự nổi giận.

Suốt thời kỳ Chiến tranh Lạnh kéo dài 45 năm, Thổ Nhĩ Kỳ và Nga luôn ở hai đầu chiến tuyến. Năm 1952, Thổ Nhĩ Kỳ trở thành thành viên thứ 2 trong liên minh NATO có biên giới chung với Nga. Đến năm 1962, căng thẳng giữa hai nước lại một lần nữa lên tới đỉnh điểm khi Thổ Nhĩ Kỳ là nơi Mỹ lắp tên lửa hạt nhân trong cuộc đối đầu với Nga liên quan tới cuộc khủng hoảng tên lửa ở Cuba.

Sau đó, khi Liên Xô tan rã, quan hệ giữa hai quốc gia dần được cải thiện, với nhiều bản hợp đồng thỏa thuận năng lượng và máy móc được ký kết. Hiện thương mại song phương hàng năm nằm trong khoảng 33 tỉ USD, và Nga trở thành đối tác thương mại lớn thứ hai của Thổ Nhĩ Kỳ, chỉ sau Đức.